Arquivo da categoría: Artigos

Agradecer! Premios da Crítica 2017

Xa con máis calma, sen os nervios de ter que falar diante de 360 persoas e superada a sorpresa, desexo repetir, matizar e completar as miñas palabras para agradecer o premio da Crítica de Galiza 2017 na súa modalidade de creación literaria.

Reiterar a miña forte aperta aos outros finalistas: Daniel Asorey –a quen onte tiven a sorte de coñecer en persoa –pola súa novela Nordeste, e Quique Alvarellos, representante da editora que nos agasallou unha nova e imprescindíbel edición do De catro a catro de Manuel Antonio.

Con Daniel Asorey e Quique Alvarellos

Tratábase esencialmente de agradecer. Primeiro aos meus amigos e ás miñas amigas, a esa rede invisíbel que me suxeita e me anima a continuar. Os que onte puideron estar comigo e vivir esta alegría en primeira persoa e os que agardaban –impacientes –novas a través das pantallas de teléfonos e computadores, en especial as miñas queridas Malvadas & Carabullas.

Con Mario Regueira (Foto de Manuel Forcadela)

Agradecer tamén ao xurado, formado María do Cebreiro, Marcos Calveiro, Manuel Forcadela, Diana Pastoriza, Mario Regueira, Armando Requeixo e Eulalia Agrelo Costas. Repito que non sei se foi unha escolla acertada. En todas as decisións deste tipo hai sempre unha gran dose de subxectividade. Mais creo que foi unha decisión valente. Primeiro por seleccionar tres outsiders como finalistas. Despois por outorgar o premio a unha novela tan marcadamente de xénero e tan afastada da nosa xeografía física e literaria. Unha novela que fabula os derradeiros días dun frikie, escrita por un frikie e publicada por outr@s marabillos@s frikies coa intención de que puidesen gozala tanto frikies como non frikies. Agradecer a todas e cada unha das persoas que participaron neste traballo colectivo: Tomás González Ahola na edición; Raquel Vila Amado (veciña da miña querida Nogueirosa) e David Cortizo na revisión lingüística; José María Picón como autor da cuberta; asi como a Andrea Jamardo e demais persoal de Urco Editora.

Durmindo o persoal

Desexo tamén facer extensíbel estes agradecementos a Auga Editora, que levou este texto ao español, en especial a Mercedes Pacheco (encargada do extraordinario traballo de tradución), así como a Llerena Perozo, Xosé Antonio Perozo, Estefanía Cabanas e Jaime Asensi.

O Bieitiño en Monte Alto

Onte sentinme un chisco intruso. Primeiramente por ser Querido H.P. Lovecraft a miña primeira novela pensada para un público exclusivamente adulto, sendo eu un autor de literatura infantil e xuvenil, eido no que me sinto máis cómodo. Despois, por facer unha aproximación temeraria a unha figura que me era allea, pois nunca fun un grande admirador de Lovecraft e moito menos de Robert E. Howard.

Eu cheguei ao terror cósmico da man de Agustín Fernández Paz, que cultivou marabillosamente ben este subxénero en obras como Aire negro, Cartas de inverno ou A neve interminable. A derradeira conversa virtual que tiven con Agustín foi para lle preguntar se podía utilizar unha cita do seu Aire negro no comezo da novela. El aceptou encantado e transmitiume as súas ganas por ler o meu texto. Até onde eu sei, non lle deu tempo a facelo. Así que este premio vai tamén por ti, mestre!

Em fa mal

Ti coñécesme. Pode que non sexamos amigos íntimos, ben sei que non vou ser o padriño dos teus fillos nin a man que quererías soster nun momento duro, mais coñécesme. Sabes, máis ou menos, o que penso; e sabes tamén que escribo.

Eu escribo porque fabulo. Non podo deixar de o facer. Nunca me aburro. Cando fiquei no paro, en pleno estoupido da crise, miña mai chamábame case todos os días e preguntábame: “Non te aburres ti só na casa?”. “Non, mamá. Eu nunca me aburro”. Esa é a verdade. Sempre estou a argallar. Córreme máis a cabeciña que o almanaque e así fun quen de vivir situacións que darían para encher dúas vidas.

Nalgunha delas imaxinei o que acontecería se, algún día, me encerrasen polas miñas ideas. Gustaba de pensar que os meus coñecidos, as miñas amigas, os amigos das amigas, as amigas dos amigos, etc., me amosarían o seu apoio, mesmo que participarían en manifestacións e protestas a prol da miña liberdade. Entre todas esas persoas imaxinábate a ti. Hoxe xa non. Hoxe estou asustado e síntome cada vez máis só, máis triste. E non porque sexa un inxenuo respecto á realidade. Antes doíame a indiferenza. Agora dóeme a conivencia, o odio e a falta de empatía de moitas das persoas que me arrodean. Entre elas ti.

Vivimos nun país de psicópatas. Amamos a humillación, a vinganza, o “a por ellos”, o zasca baleiro e a ocorrencia ferinte fronte a argumentación. A humillación só crea monstros, deberías ser consciente diso. Ou non.

Sei que cando veñan por min, polo meu irmao, pola túa amiga, polo meu veciño, botarás as maos á cabeza e dirás: como puido ser? Mais xa será tarde.

Onte linlle unha frase a Míriam. Escribiuna –supoño –desde a súa Barcelona: Em fa mal que el que em fa mal no faci mal a tothom. Non sabería expresar mellor como me sinto.

A Liga da Xustiza Pirola

A Liga da Xustiza Pirola é unha organización secreta, mais non os seus feitos. Se esperades ver unha escena como esta…

Abran a porta á L.X.P.! Nesta casa estase a socavar unha masculinidade!

…sabede que non vai acontecer. Os seus métodos son outros, máis 2.0. Arrincan pelos do peito e convértenos en frechas dixitais, en dardos de xustiza pirola. Se falas con eles son máis feministas que ninguén. Iso si, feministas sensatos. Mesmo presumen de ter amigas mulleres (feministas de verdade) dispostas a corroborar anonimamente as súas opinións.

Membros da L.X.P. executando un castell.

A Liga da Xustiza Pirola acepta sen problemas a crítica, mesmo a agradece. O coñecemento das propias fraquezas é o camiño cara á excelencia (xa o dixo Confucio, outro home). Mais ollo! Acéptaa sempre e cando sexa a valoración fraternal doutro home. Se é unha muller quen emite a crítica, faino porque gusta de atacar os homes, porque pertence a un lobby, porque é unha fanática, porque é unha histérica, porque é unha mediocre, porque responde a intereses escuros.

E ti, xa es do clube?

Aos virís membros (ou membros virís) desta Liga móveos un sentido universal de xustiza. Se usan a falacia, o acoso, o insulto ou a vexación, hai que lembrar que o fan por unha causa nobre. Eles son soldiers of freedom a loitar contra as talibás lilás (tamén coñecidas como talilás). Afirman combater a corrección política, o bempensismo e a mediocridade xeral que os arrodea.

Hai quen afirma, con noxenta malignidade, que só se trata dun “non me pises o freghado” de manual. Mais iso, amiguiño, sonche cousas das feminazis.

Grazas a Inditex A Coruña é menos paleta

O xigante da moda xerou unha onda de estupidez premium que mellorou a calidade do postureo coruñés.

Dun tempo a esta parte todos os camiños da Coruña conducen a Inditex. Por que abren bares que realmente son escenarios de Instagram? Por que as inmobiliarias especulan aínda máis cos alugueiros dos pisos? Por que se ouve tanta xente falar inglés se os emigrantes non volveron? Por que algúns empresarios facturan millóns de euros mentres aumenta a precariedade? Por que a xente viste toda igual como se a sacasen dun catálogo? Estas preguntas pódense alongar até o infinito. A resposta é sempre a mesma: “É polo capitalismo, estúpido!”

Soy Willy Fog apostador…

Si, o xigante da moda mudou totalmente a cidade. «A Coruña é máis cool e menos paleta. Quitouse ese aire provinciano de merda que teñen da Pasaxe para alá», sostén o economista Arteriancio Saecinemas. «Na praza de Lugo xa non cheira a parrocha, cheira a modernidade», apunta Ano Xacobeez, profesor titular da UDC e adorador oficial de Zara.

A empresa non facilita información segmentada dos seus na Coruña e Arteixo (pueblo de la paila), correa de transmisión de todos estes cambios. Estímase que nestas áreas traballa un lote de xente. Os seus salarios son moi superiores ao teu, sucio mortal. Resulta complicado establecer unha media. Mais, así a ollo, dos 3000 € pasan.

Veño de cazar un oso en Santa Margarida

Ademais, na firma búscase un traballador cualificado, que domina o inglés e sen problemas de mobilidade. É dicir, como a mocidade que de aquí emigra, mais con acento de Madriz.

O exemplo máis evidente atópase na hostalaría. Cando a burbulla inmobiliaria picou, eses miles de albaneis que ficaron no paro puxéronse a abrir bares de deseño coas liquidacións, pois sabían que “lo iban petar, chorbo!”. O resultado? Un catapún de locais cuxo deseño se inspiraba nas cidades internacionais (Nova Iorque, París, Soria…). Vamos, o que lle gusta a esa xente-de-mundo-non-coma-nós-pailáns!

«Alguén podía imaxinar hai dez anos a Franxa ou a Estrela así? Se por alí non pasaba nin un alma e só se podía comer raxo e tortilla!», pregúntase o experto en modas e varianzas Chema Panadeiro.

En Juan Flórez pódese ver todas as mañás persoas de todas as nacionalidades diante do Hotel Histeria. Agardan polo bus da empresa que os levará a Sabón. Son xente elegante, aseada e duchada, que len a Jotdown en móbiles e tabletas caras como o demo. Nada que ver cos farrapentos e coas farrapentas que agardan os buses noutros barrios da periferia.

Celebritieeeeeees!

Outra forma de estar na rúa

Na Coruña, unha cidade capital do postureo, as propostas de Inditex encaixaron como anel no dedo. Nos últimos anos flipas. Na praza de Lugo subtituiuse a cooliflor polo cool a secas. A xente dese trazo maniféstase aí: Gabardinas cando non chove. Lentes de sol cando chove. Bicicletas na man. Pantalóns de chándal con zapatos sen ser heroinómano. E, sobre todo, moita repunancia!

María Victoria Moreno, Día das Letras Galegas 2018

Foto do pasaporte que retiraron a María Victoria Moreno por dar clases de galego nos últimos anos da dictadura. Fonte: culturagalega.org (arquivo da familia de María Victoria)

Alégrome, de corazón, polo nomeamento de María Victoria Moreno como autora a homenaxear no Día das Letras Galegas 2018.

Se cadra por ser eu un aburrido –e orgulloso –defensor da LIX galega, da que ela foi pioneira.

Acaso porque formo parte da directiva da Asociación Galega de Literatura Infantil e Xuvenil, da que ela foi a socia número 6.

Quizais, tamén, porque entendo de xustiza que optasen por unha muller; non vou repetir os datos por todas e todos coñecidos, mais si quero lembrar as palabras que onte lle lin a Ledicia Costas: “Débennos décadas”.

Pode, mesmo, que tivese que ver o respecto que sinto polo traballo das mulleres da Sega, que xa no 2015 elixiron a María Victoria Moreno como a “Súa Señora (das letras galegas)”, e que estes días artellaron unha marabillosa campaña a prol da súa candidatura para o 17 de maio.

Aínda que, talvez, sexa pola suma de todas estas cousas. O caso é que hoxe estou contento, porque entendo este nomeamento tan positivo como necesario. Outro grolo!

18 razóns (desesperadas) para falar galego na Coruña



  1. Para ver a cara dos camareiros cando lles pides “un café con leite morno” ou “milfollas de sobremesa”.

  2. Para contaxiar a outros falantes. Si, falar galego pode ser contaxioso. Talvez non tanto como a mononucleose ou a clamidia, mais si como un catarriño leve.

  3. Para que os taxistas te chamen “galleguista” cando lles pides que te leven á rúa San Xosé. De dubidares da túa orientación política, este é un bo método para lembrala.

  4. Para ligar. É ben sabido que moitas/os rapazas e rapaces da Coruña non se learían cun/ha galegofalante. Mais ti quererías contacto físico con esa xente? Non o dubides, o galego serve de criba!

  5. Para obter unha licencia para rexentar un casino cando os galegofalantes acabemos nunha reserva.

  6. Para o sexo. As/os galegofalantes son altamente competentes como amantes. Isto non ten base científica ningunha, mais de espallarse esta lenda urbana sería o fito máis importante da normalización desde o Xabarín Club.

  7. Para poder dicir, con naturalidade, “colo”, “pota” ou “reseso”. As palabras acaban por se deprimir cando as usas nun contexto estraño. Faino por elas!

  8. Para que alguén che diga “aunque hable en castellano soy tan galleg@ como tú”.

  9. Para ver a cara que poñen na billeteira do cinema cando pidas un sitio “na derradeira ringleira”.

  10. Para non dicir mamalonadas como “rajo”, “Arteijo” ou “Jurelo”.

  11. Para te sentir membro dunha sociedade secreta, como os masóns, os illuminati ou os cabaleiros jedi.

  12. Para confraternizar cos vellos no Campo de Marte. Se tes sorte, até é posíbel que te conviden a un cacho de pan reseso do que lle dan ás pombas.

  13. Para cando che digan “el gallego no sirve para nada”, poder responder: “Ti estásme entendendo. Así que para algo xa serviu”.

  14. Para lle lembrar á xente onde vive. Ás veces, entre tanta Feria de Abril e Oktoberfest, é difícil decatarse.

  15. Para que che pregunten se es do Bloque ou da aldea.

  16. Para nos decatar de que non somos tan poucos. Na fin de contas, que haxa case 40.000 galegofalantes na cidade non é “muck of turkey”, que diría sir Paco Vázquez (ese señor que se disfraza de Magneto cando posa para un cadro).

  17. Para facelo porque si, porque che gosta, porque che peta e queres e dáche a gaña porque che sae de dentro, alá do fondo.

  18. Para ter esperanza. Porque de fe e caridade imos sobrados…

    Todas as situacións expostas están baseadas en feitos reais. Ningún galegofalante resultou ferido durante a realización deste artigo. Para comezar a falar galego non é preciso consultar con médico/a ou farmacéutico/a ningún/ha.

Bebel García

Bebel García co uniforme do Hércules de San Pedro
Bebel García co uniforme do Hércules de San Pedro

COMO FUTBOLISTA, IGUAL QUE NA VIDA, DOULLE COA ESQUERDA

Esta é, sen dúbida ningunha, a conversa máis difícil desta serie. Ten lugar no cárcere provincial da Coruña, onde o noso home está prisioneiro e condenado a morte.

Viaxamos ao 27 de xullo de 1936, días despois do alzamento militar que desencadeou a guerra civil española. A cidade non é a criatura amábel e falangueira doutras ocasións, senón un cuartel de silencios e paredes de chumbo. Cruzamos as rúas temerosos, co permiso que compramos apertado no peto, dispostos a amosalo ante calquera requirimento por parte dun militar. Este papel é o noso salvoconduto para poder chegarmos até Bebel García, xogador do Deportivo preso pola súa militancia política.

Fóra do cárcere o sol estival reflíctese nas pedras pardas do faro de Breogán. As gaivotas, suspendidas maxicamente no ceo, semellan observarnos con indiferenza. Non emiten nin un chío, como participando activamente do sixilo covarde que todo o alberga.

Xa dentro do recinto carcerario somos conducidos até unha sala coas paredes espidas e unha mesa con tres cadeiras. Mándannos agardar alí. Uns minutos máis tarde un rapaz de vinte e dous anos, baixiño e sen barbear, entra cos pulsos arrodeados por unhas esposas. O garda que o acompaña guíndao sobre unha das cadeiras, e nós ocupamos as restantes. Malia todo, sorrí.

Se non lle importa, queremos comezar…

Por favor, non me tratedes de vostede. Lémbrame aos interrogatorios da Garda Civil.

De acordo. Daquela queremos comezar cunha cuestión ineludíbel: por que fuches detido?

Pola miña militancia política. Así de simple. Por ser un dos “Hermanos de la Lejía”, mais vermellos que os amorodos. O 20 de xullo, despois do golpe militar, participei xunto cos meus irmáns France e Jaurés na defensa do edificio do Goberno Civil, que estaba a ser atacado por unha batería militar instalada no Parrote. Pouco puidemos facer. Eles eran máis e estaban mellor preparados. Nós apenas contabamos coas armas que Pepín, o meu irmán máis vello, “expropiara” nunha armería da rúa San Andrés. Véndonos vencidos, fuximos a fume de carozo cara a Asturias. Mais nunca aló chegamos. Detivéronos hai un par de días á altura de Guitiriz.

Temos entendido que esta non é a primeira vez que te deteñen.

Non é, non. Mais ha de ser a derradeira.

[Bebel solta unha gargallada e procura a complicidade do seu gardián, que fuma impertérrito nun recanto da sala]

Haberá cousa dun ano fun arrestado no fortín de Durmideiras. Intuíanse xa movementos dos militares, polo que queriamos preparármonos a conciencia. Até alí fomos uns corenta compañeiros, todos vestidos de vermello, entre os que tamén estaba o meu irmán France. Acusáronos de facer exercicios de formación e entoar cantos subversivos. O gobernador civil non estaba disposto a permitir o menor indicio revolucionario na Coruña. Encarcerounos e púxonos unha multa de 250 pesetas a cada un por “actos contra a orde pública”.

Volvendo á túa situación actual: consideras que tiveches un xuízo xusto?

Que xuízo xusto nin que farrapos de gaitas! O xuízo foi unha entroidada. Estabamos condenados xa antes de sentar diante do tribunal. Rebelión militar, dixeron. Nós, que nin eramos os rebeldes nin os militares en toda esta lea. Polo menos Jaurés librouse da condena a morte, por ser menor de idade. Aínda así dáme medo o que lle poidan facer. Continuamente se escoitan historias de “paseados”. Non che me fío nin un pouquiño destes… señores.

A túa familia é de Ribadeo. Como acabastes vivindo na Coruña?

O meu pai foi desterrado cento cincuenta quilómetros de Ribadeo pola súa militancia socialista, polo que decidiu trasladarse á Coruña. Instalámonos no número 24 da rúa San Roque. Alí o meu pai montou unha pequena fábrica de lixivia, que os meus irmáns e mais eu axudabamos a repartir pola cidade. De aí vén o noso alcume.

Pode entón dicirse que a túa implicación política é herdada do teu pai?

Completamente. Hai cousas que te marcan desde meniño. Por exemplo, dos oito irmáns que somos, só foi bautizado o máis vello, Pepín. Os outros temos nomes tan significativos como Voltaire, Jaurés ou France. Todos sen excepción abrazamos a ideoloxía do meu pai.

Xa vexo… Mais falemos de fútbol: como comezou neste deporte?

Non sabería dicirche. Sempre me gustou xogar desde pequeno. A rapazada do barrio montabamos partidos no Campo da Leña. Faciamos as pelotas coas vexigas dos porcos que conseguiamos no matadoiro. Na casa sempre houbo gusto polo deporte. O meu irmán Pepín destacaba no atletismo e mais no ciclismo. France practicaba o boxeo. E eu inclineime polo fútbol.

Como se definiría Bebel García?

Como persoa o como futbolista?

Ambas as dúas.

Pois como persoa coido que son un bo rapaz. Non é fácil falar dun mesmo. Gracioso, valente… pode que tamén un chisco infantil, se teño que ser sincero. Como futbolista, ao igual que na vida, doulle coa esquerda. Adoitaba xogar de extremo. Non era mal dianteiro, malia ser practicamente un anano.

Cantas tempadas xogaches no Deportivo?

Catro tempadas. Todas en segunda división. Teríame gustado xogar en primeira, mais non houbo sorte.

Se tiveses que destacar algún dos seus compañeiros, en quen te fixarías?

En Chacho, sen ningunha dúbida. O futbolista máis completo co que xamais xoguei. Todo un prodixio técnico. Unha mágoa que marchase para o Atlético.

Estás satisfeito coa túa traxectoria no Deportivo?

A medias. Teríame gustado xogar máis. Sempre fun suplente. Na tempada 33-34 disputei vinte partidos e marquei dez goles. Ese foi o meu mellor momento como futbolista. Despois, nas seguintes, apenas tiven participación no equipo. Os adestradores dicíanme que tiña boas condicións para o fútbol, mais a cabeza noutro sitio. E é verdade.

Semellas bastante enteiro, dadas as circunstancias…

Son da Mariña. Eu non teño medo. De feito teño xa pensada a miña derradeira vontade diante do pelotón de fusilamento. [Bebel inclínase cara adiante na mesa e bisba preto de nós] Penso botar unha longa e pracenteira mexada diante deses c******!

 

Conto de Nadal de Auggie Wren

Se penso nun conto de Nadal que ficase pegado na miña cabeza, sen dúbida teño que acudir a  Paul Auster e o seu Conto de Nadal de Auggi Wren.

Un escritor recebe por parte do The New York Times o engargo de crear un conto para ser publicado no Nadal. El decide aceptar, mais ten un problema: como escreber un conto de Nadal que non sexa sentimental?  Un amigo que rexenta a tabacaría do barrio, Auggie Wren, promete resolverlle o seu problema.  A cambio dun almorzo vaille contar a mellor historia de Nadal que endexamais ouviu.

O personaxe de Auggie Wren foi interpretado no cinema por Harvey Keitel en Smoke (1995), dirixido por Wayne Wang e con guión do propio Paul Auster.

Neste vídeo pódese ver a parte final do filme, onde se volve a narrar de xeito gráfico a historia de Auggie, perfectamente aderezada coa voz de Tom Waits cantando You‘re Innocent When You Dream

Felices festas a tod@s!

O retorno dos gabrielistas

Veño de descubrir algo sorprendente: aínda existen os gabrielistas!
Póñovos en antecedentes: os gabrielistas (gabis para os amigos) son unha seita de inmaculados adoradores da libertá (sin ira, libertá) que xurdiron nos escuros tempos do goberno bipartito, cando a satrapía bicéfala obrigaba con man de ferro a falar galego a tododiós. Describen moi ben María Lado e Lucía Aldao aquela época neste vídeo [minuto 1:17].

Eu tremo aínda cando pola noite soa un teléfono e penso que pode ser algún funcionario da Xunta para fiscalizar a miña pureza lingüística…
Durante o período pre-electoral do 2009, a líder gabrielista foi paseada baixo palio por canto xornal, televisión e radio liberal había, para gozo e solaz dos órganos musculares bucais oprimidos. Mais unha vez consumada a derrota do dictatorial bipartito, os gabrielistas foron agochados no fondo dun armario, ficando os coitadiños coa sensación de teren sido os parvos útiles daquela loita emancipadora.
Pois ben, como xa vos dixen, esta semana descubrín que aínda están entre nós. O seu habilísimo Comunity Manager acusaba en twitter un escritor e editor galego de intolerante e “talibanciño”, e mesmo ameazaba (cágate lorito!) con bloquealo. O seu noxento crime foi afirmar que desexaba un ensino en galego, igual que en Francia é en francés ou en Inglaterra en inglés.
Eu –maldito asno sen sentimentos –ousei preguntarlles por que, sendo eles tan tolerantes, se manifestaran en 2009 en compaña da Falange Española polas rúas de Compostela. Se ben é certo que non quixeron contestar a esa cuestión, o CM gabrielista acabou por decatarse do meu pobre talle moral, instándome a volver á miña cova cos meus “amigos radicales”, algo que sen dúbida tiña merecido. Os que me coñecen saben que son un contumaz radical de natureza violenta, e está ben que os que se manifestan coa extrema dereita mo lembren de cando en vez.

Grupo de gabrielistas reclamándonos que deixeimos de malgartar o alento falando galego.
Grupo de gabrielistas reclamando que deixeimos de malgastar o alento falando galego.

Admiro moitas cousas dos gabrielistas, moitas. Tantas que non sabería por onde comezar. Mais sen dúbida o seu máis alto atributo é a sinceridade da súa empresa. Eles aman a libertá (sen ira, libertá) así en xeral, e a lingüística así en particular. Se aquel pérfido decreto lingüístico do bipartito exixise que polo menos o 50% das materias se impartisen en castelán, estes arcanxos da tolerancia estarían tamén na rúa loitando polos dereitos lingüísticos dos galegofalantes. Isto témolo todos claro, non si? Do contrario, a súa única doutrina sería a hipocrisía, e iso si que non!

A visita (imaxinada) de Augustus P. Moriarty

Este relato foi publicado no libro das Festas das Peras 2015, en Pontedeume.

Foto Ríos
Foto Ríos

Acababa de cumprir catro anos de idade cando Augustus P. Moriarty visitou Pontedeume, polo que non teño lembranza directa das peripecias daquel norteamericano toleirán durante as Festas das Peras de 1980. Con todo, puiden falar con varias persoas da vila que acreditan a veracidade dos feitos por el narrados, aínda que sospeito que co paso do tempo o propio mito puido ir anegando o territorio da realidade.
  Mais que coñecemos con certeza de Moriarty? Pois que acadou un doutorado en Antropoloxía Social e Cultural na Universidade Miskatonik, en Arkham (Massachusetts), onde despois exercería como docente até a súa xubilación no ano 2006.
  Centrándonos no tema que nos ocupa, sabemos tamén que en marzo de 1981 publicou na revista Journal of American Anthropology o artigo “Festas das Peras de Pontedeume. Unha aproximación non científica á miña experiencia”. Nese texto –que é posíbel consultar en internet na súa versión orixinal inglesa –relata a súa insólita viaxe á nosa vila do seguinte xeito:

A miña idea orixinal non pasaba por visitar esa viliña do noroeste da península ibérica chamada Pontedeume, cuxa existencia ignoraba até o verán de 1980. Eu estaba decidido a acudir a esoutras máis famosas festas chamadas de “San Fermín”, que se celebran ano a ano na localidade navarra de Pamplona. Non obstante, inesperados problemas na miña axenda impedíronme realizar o que era un soño de moitos anos.
O doutor David Allegue, compañeiro na Universidade Miskatonik e sabedor da miña decepción pola viaxe frustrada, recomendoume visitar en setembro a vila do seu pai, que tamén celebraba festas. «Máis humildes e menos famosas», confesoume, «mais igual de interesantes desde o punto de vista antropolóxico».
Esa mesma fin de semana despraceime até Newark (Nova Jersey) para entrevistarme con Hixinio Allegue, pai do meu compañeiro e eumés emigrado. Hixinio describiu con entusiasmo as tradicións festeiras da súa vila natal, que eu escoitei respectuoso malia ter unha dúbida a aguilloarme o maxín.
Cando Hixinio terminou o seu relato, expúxenlle a miña preocupación: «Todo iso que me conta está moi ben. Mais a miña idea orixinal era visitar a festa de San Fermín, en Pamplona. En Pontedeume tamén hai vacas?». Hixinio recibiu con certo abraio a miña pregunta. A continuación, cun sorriso retranqueiro na faciana, espetoume: «Home, vacas haiche máis na Capela. Nós temos un oso e un xabarín».
Aquilo era fantástico! Os meus ollos comezaron a brillar de entusiasmo ao imaxinar a centos de rudos corredores fuxindo dun oso e un xabarín polas rúas daquela vila do finis terrae europeo. Tiña que asistir en persoa a aquela marabilla! Estaba decidido!
Despois dunha longa viaxe con varios transbordos, aterrei no aeroporto de Lavacolla a tarde do 6 de setembro de 1980. Conseguín un coche no propio aeroporto e, seguindo as instrucións do empregado da oficina de alugueiro, cheguei a Pontedeume no solpor. Unha carauta de felicidade pousouse no meu rostro ao albiscar por vez primeira o esteiro do Eume desde a estrada que baixaba cara á vila.
«Aquí estou!», dixen para min. Chegaba decidido a participar activamente en cada unha das actividades dos festexos.
Tras aparcar o coche, din un paseo pola vila para estarricar as pernas. Cheguei até unha fermosa praza cadrada, presidida pola efixie en pedra dun antigo rei. Detrás da estatua, fixado na parede dun edificio, puiden ler un cartel co nome dun hostal. Sen pensalo máis, dirixín cara alí os meus pasos disposto a resolver de inmediato a cuestión do aloxamento.
Solicitei un cuarto para pasar seis noites. Durante a miña tese doutoral visitara México nun par de ocasións, polo que tiña certas nocións de español. Malia iso, a comunicación non resultaría sempre sinxela cos oriúndos de Pontedeume, algo que me suporía certos problemas durante a miña estancia.
Tras deixar a equipaxe no cuarto e asearme un chisco, baixei decontado disposto a cear algo típico nalgún dos moitos e pintorescos locais do centro da vila.
Entrei nun mesón situado nunha rúa estreita. Por suxestión do camareiro, pedín uns bivalvos alongados realmente saborosos, sobre todo unha vez que te decatas de que a cuncha non se come.
Pregunteille ao responsábel do mesón polo horario das carreiras do oso e o xabarín durante as festas. O home olloume igual que se eu viñese doutro planeta.
–Non sei de que me está a falar, xefe –confesou –. Mais aí ten un programa das festas. Pode levalo.
Na soidade do meu cuarto examinei unha e outra vez a programación dos festexos até admitir, triste e resignado, a magnitude da miña inxenuidade.
Aínda así non permitín que o meu ánimo se derrubase. Ao día seguinte, ás 12 da mañá, estaba programado algo que se anunciaba como «saída dos mómaros e dos cabezudos». Misteriosas palabras, sen dúbida. Mais alí estaba eu para descubrir o seu significado.
Puntual coma un reloxo suízo, o mediodía do 7 de setembro presenteime na praza Real de Pontedeume. Preguntando a varios paisanos alí presentes conseguín a información que procuraba.
Os mómaros son a versión local dos xigantes, tradición popular celebrada en moitas festas de Europa occidental e América latina. A tradición consiste en facer desfilar esas figuras bailando e animando a xente que acude á celebración. Con cadanseu bailador no interior, os mómaros percorren as rúas de Pontedeume durante as xornadas festivas, sempre acompañados polo son das gaitas. Escoltan a súa insólita procesión unha grea de pícaros coas cabezas cubertas de enormes carautas: os cabezudos.
Tras presentarme aos que semellaban os organizadores do evento como o doutor Augustus P. Moriarty, da Universidade Miskatonik, solicitei bailar un daqueles xigantes, algo que me foi negado de xeito contundente por un dos nativos coa críptica frase: «os de fóra, invitan a tabaco». Despois de moito insistir, se cadra por mágoa, accederon a deixarme acompañalos como cabezudo.
A xente da localidade escachaba coa risa ao ver un adulto estranxeiro vestido de cabezudo. Tanta graza lles facía que en cada bar no que parabamos me convidaban a un grolo dalgún licor local. Nunca fun un gran bebedor, polo que despois das seis primeiras paradas presentaba xa un máis que evidente estado de ebriedade. Anoxado polas continuas burlas polo meu atavío infantil, decidín ignorar a prohibición e bailar un dos xigantes. Con todo, a miña bebedela levoume a confundir a mómara cunha señora moi alta que vestía unha saia longa. Cando tentei meter a cabeza entre as súas pernas, a mangallona bateume cun xeonllo nun ollo, provocándome a perda da conciencia.
Acordei no cuarto do meu hostal cunha terríbel dor de cabeza e un ollo negro. Fóra da xanela xa escurecera. As cousas non saíran como eu esperaba, mais un Moriarty xamais se rende. Restaban aínda moitos días de festa.

José Pardo
José Pardo

O día 8 celebrábase a tradicional cucaña marítima, consistente –segundo me explicou o dono do hostal –en correr sobre un pau suxeito a un barco até coller unha bandeiriña colocada na súa punta. Eu, xa reposto da vergoña do día anterior, presenteime no barco disposto a participar no evento. Durante a miña época no instituto practicara a ximnasia deportiva, mesmo acadando varios galardóns en distintos campionatos. A miña especialidade era a barra fixa, polo que aquel sinxelo xogo local non debería suporme ningunha dificultade.
Tras rexeitar varios convites para que bebese viño –algúns paisanos lembraban cun sorriso a miña “fazaña” cos mómaros –dispúxenme a observar a técnica dos participantes. Cheguei á conclusión de que o seu principal erro consistía no empeño por percorrer o pau só coa axuda dos pés.
Ao chegar a miña quenda, din dous pasos cara atrás para coller impulso, disposto a abraiar coa miña técnica ximnástica os centos de espectadores que se amoreaban no peirao e mais na ponte. Aínda que para a miña desgraza, ninguén me advertira que o pau estaba totalmente enzoufado dunha substancia escorregadiza. Así que cando me dispuxen a realizar o primeiro dos pinchacarneiros que me levarían até a bandeira, as mans esvaráronme e esnafreime contra o madeiro, fracturando o fociño. Malia iso, non minto se digo que acadei a maior ovación da proba.

José Pardo
José Pardo

A mañá do 9 de setembro amencín cun ollo e negro, o nariz roto e o meu orgullo escachado en mil anacos. Por sorte para min a actividade dese día semellaba totalmente inofensiva: que podería ter de perigoso un concurso de froita?
Acudín a alameda eumesa vestindo o mellor traxe que levaba na maleta. Baixo as frondosas árbores achábanse expostas ducias de cestas ateigadas de mazás, peras e pexegos de gorentoso aspecto.
Presenteime ante os organizadores –cousa innecesaria dada a miña crecente sona na vila –e ofrecinme a exercer como membro do xurado. A miña familia posúe unha boa cantidade de acres agrícolas no estado de Vermont, parte deles destinados ao cultivo da mazá, polo que coidei que podería ser unha voz autorizada nese ámbito. Os organizadores, ollándose entre eles divertidos, acabaron por aceptar á miña petición.
Achegueime ao primeiro posto e saudei educadamente o seu propietario, un velliño pequeneiro cunha boina negra calada até as cellas. O home respondeume cun sorriso alegre no que faltaban varios dentes. Examinei con detemento un cesto repleto de mazás verdes. Tiñan unha pinta máis que apetecíbel, polo que apuntei unha boa nota no meu caderno. Chegaba entón a segunda parte do exame: a do sabor. Mais cando estirei a man para coller unha das froitas, o sorriso esvaeceuse da cara do vello. Debín interpretar aquilo como un sinal de advertencia, pois no mesmo intre no que lle chantei os dentes á mazá, descargou violentamente sobre a miña testa unha grosa vara de carballo. Pouco máis lembro. De novo as estrelas coparon a miña visión, antes de desmaiarme sobre o chan da alameda.
Acordei uns minutos máis tarde, cunha chea de xente ao meu redor e un bo pote na testa.
–A quen se lle ocorre, home? –dixo unha muller gorda nada máis abrín os ollos –Ir trabarlle as mazás ao Zapatón…
Avergoñado e dorido, retornei ao hostal e botei o resto do día resgardado no meu cuarto. Sopesei moi seriamente a posibilidade de coller a maleta e marchar daquela vila a fume de carozo, mais finalmente optei por realizar unha última tentativa por congraciarme coas festas.
Ao revisar o programa para o día seguinte, dous eventos chamaron a miña atención: unha misa solemne coa bendición duns bolos, e a celebración dun espectáculo de fogos de artificio.
Descartei axiña a exhibición pirotécnica. Dada a miña recente mala sorte, non semellaba prudente achegarme ao lume e á pólvora. Mais nunha misa: que podería haber de perigoso nunha misa?
Así que ás 12 da mañá do día 10 de setembro presenteime na igrexa parroquial de Pontedeume tan dignamente como mo permitían o ollo negro, o nariz roto e mais o pote na testa. Asistín ao oficio relixioso coa maior das solemnidades. Á súa finalización conseguín un dos bolos bendicidos durante a cerimonia. Era pequeno e redondo, e abofé que non tiña un aspecto demasiado apetitoso. Mais había que achegarse ás tradicións locais. Xa fóra do templo, nun adro ateigado de fregueses, decidinme a probalo. Dinlle unha boa chantada, mais para a miña desgraza aquel pan estaba duro coma unha pedra, polo que acabei rompendo os dous incisivos superiores. Chorando desolado, puiden albiscar entre a cortina de lágrimas a muller gorda do día anterior.
–A quen se lle ocorre, home? –repetiu con cara de mágoa.
A miña visita ás Festas das Peras estaba a ser calamitosa. Cos dous dentes partidos na palma da man, decidín marchar decontado daquela vila infernal. Regresei ao meu aloxamento, fixen a maleta e paguei o debido pola miña estadía.
Porén, ao saír do hostal batín de fronte cunha moi agradábel sorpresa, talvez a primeira desde que chegara a Pontedeume. Alertada pola miña fuxida, unha manchea de xente ateigaba aquela praza presidida polo rei de pedra. De entre a multitude achegóuseme un cativiño duns cinco anos, que me dixo con voz de pito:
–Non marche, señor dos Croques. Fique connosco.
Eu, emocionado por aquela súbita mostra de afecto por parte da poboación local, non puiden máis que aceptar o convite a permanecer entre eles.
Esa mesma noite admirei os fogos de artificio desde o peirao, que encheron de luz a noite da bisbarra. Ao día seguinte acudín á xira do río Eume no barco dun dos moitos amigos que finalmente fixen nesas datas. A romaría fluvial resultou incríbel, chea de comida, amizade e troula. E o máis importante: nin afoguei, nin escornei a cabeza, nin volvín sufrir accidente ningún no que quedaba de festa!